Phát triển hệ thống y tế TP.HCM theo cấu trúc đa tầng

Một hệ thống y tế hiện đại không được đo bằng số lượng bệnh viện hay kỹ thuật cao, mà bằng khả năng đồng hành cùng người dân trong suốt hành trình chăm sóc sức khỏe. Định hướng phát triển hệ thống y tế TP.HCM theo mô hình đa tầng đặt người dân vào vị trí trung tâm, tổ chức các tầng chăm sóc từ phòng bệnh, phát hiện sớm, điều trị, phục hồi đến quản lý sức khỏe lâu dài, bảo đảm mỗi người dân được chăm sóc đúng nơi, đúng lúc và liên tục trong mọi giai đoạn của cuộc sống.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.HCM trở thành đô thị đặc biệt với quy mô hơn 14 triệu dân, diện tích gần 6.800 km² và sở hữu hệ thống y tế lớn nhất cả nước, với 169 bệnh viện, hơn 13.000 cơ sở y tế cùng mạng lưới 168 Trạm y tế và gần 300 điểm trạm phủ khắp địa bàn, Thành phố không chỉ là trung tâm khám chữa bệnh của khu vực phía Nam.

Quy mô ấy vừa là lợi thế, vừa đặt ra một yêu cầu mang tính chiến lược: hệ thống y tế không thể tiếp tục phát triển theo tư duy tập trung vào từng bệnh viện riêng lẻ, mà phải được tổ chức như một mạng lưới thống nhất, trong đó mỗi cơ sở y tế đảm nhận một vai trò khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung là chăm sóc sức khỏe người dân một cách toàn diện và liên tục.

Trong bối cảnh mô hình bệnh tật đang chuyển từ bệnh cấp tính sang bệnh mạn tính, dân số ngày càng già hóa, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng và người dân kỳ vọng được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại nơi sinh sống, việc chỉ tập trung đầu tư cho tuyến cuối sẽ không còn là lời giải tối ưu.

Một đô thị hiện đại không chỉ được đo bằng số lượng bệnh viện lớn hay trình độ kỹ thuật cao, mà quan trọng hơn là năng lực xây dựng một hệ thống y tế đồng hành cùng người dân trong suốt hành trình chăm sóc sức khỏe.

Hành trình ấy bắt đầu từ khi người dân còn khỏe mạnh với các hoạt động nâng cao sức khỏe và phòng bệnh; tiếp tục bằng việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, chẩn đoán và điều trị kịp thời khi mắc bệnh; và không kết thúc sau khi ra viện mà được nối dài bằng phục hồi chức năng, quản lý sức khỏe lâu dài và chăm sóc liên tục ngay tại cộng đồng.

Mọi mắt xích của hành trình đều phải được kết nối thông suốt, bảo đảm mỗi người dân được chăm sóc đúng lúc, đúng nhu cầu, đúng năng lực chuyên môn và gần nơi sinh sống nhất có thể.

Đó chính là định hướng chiến lược phát triển hệ thống y tế TP.HCM theo mô hình đa tầng.

Đa tầng – tổ chức hệ thống y tế theo hành trình chăm sóc sức khỏe của người dân

Đa tầng không phải là cách gọi mới của mô hình phân tuyến kỹ thuật hay phân cấp hành chính.

Bản chất của đa tầng là tổ chức toàn bộ hệ thống y tế theo mức độ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, để ở mỗi giai đoạn của cuộc đời, mỗi tình trạng sức khỏe và mỗi mức độ bệnh tật đều có một tầng chăm sóc phù hợp.

Trong mô hình này, ba tầng chăm sóc không hoạt động độc lập mà được kết nối thành một chuỗi liên tục. Người dân có thể chuyển từ tầng này sang tầng khác tùy theo nhu cầu chuyên môn, nhưng thông tin sức khỏe, trách nhiệm theo dõi và sự phối hợp giữa các cơ sở y tế luôn được duy trì xuyên suốt.

Đó là sự chuyển đổi từ tư duy "điều trị từng đợt bệnh" sang tư duy "chăm sóc sức khỏe liên tục", từ quản lý từng cơ sở khám chữa bệnh sang quản trị toàn bộ hệ thống y tế.

Tầng chăm sóc sức khỏe ban đầu – nền tảng của hệ thống y tế

Tầng đầu tiên cũng là tầng quan trọng nhất của mô hình đa tầng là tầng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Đây là nơi người dân tiếp cận hệ thống y tế sớm nhất và thường xuyên nhất, với nòng cốt là các Trạm y tế xã, phường, đặc khu; đội chăm sóc sức khỏe liên tục; bác sĩ gia đình và mạng lưới y tế cộng đồng.

Nếu trước đây hệ thống y tế chủ yếu chờ người dân đến khám khi đã mắc bệnh, thì ở tầng này, hệ thống chủ động đến với người dân để quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Các hoạt động phòng bệnh, tiêm chủng, giáo dục sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc yếu tố nguy cơ, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em, người cao tuổi, sức khỏe tâm thần, phục hồi chức năng tại cộng đồng và chăm sóc giảm nhẹ đều được triển khai ngay từ cơ sở.

Chương trình khám sức khỏe toàn dân, Hồ sơ sức khỏe điện tử và mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục mà TP.HCM đang triển khai chính là những cấu phần quan trọng để xây dựng tầng chăm sóc sức khỏe ban đầu hiện đại.

Mục tiêu cao nhất của tầng này không phải là điều trị nhiều bệnh hơn, mà là giúp người dân khỏe mạnh lâu hơn, phát hiện bệnh sớm hơn và giảm số người phải nhập viện.

Đó cũng là cách tiếp cận bền vững nhất của mọi hệ thống y tế hiện đại.

Tầng điều trị cơ bản – trụ cột của hệ thống khám chữa bệnh

Khi người dân mắc bệnh và cần điều trị, hệ thống sẽ chuyển sang tầng điều trị cơ bản.

Đây là tầng do các bệnh viện đa khoa khu vực, bệnh viện cửa ngõ và các bệnh viện đa khoa đảm nhiệm.

Nhiệm vụ của tầng này là giải quyết phần lớn nhu cầu khám chữa bệnh của người dân, từ cấp cứu thông thường, điều trị nội khoa, ngoại khoa, sản khoa, nhi khoa đến phục hồi chức năng và các kỹ thuật phổ biến.

Đầu tư cho tầng điều trị cơ bản không chỉ nhằm giảm quá tải cho các bệnh viện tuyến cuối mà còn bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay gần nơi sinh sống.

Việc xây dựng các bệnh viện cửa ngõ tại Thủ Đức, Củ Chi, Hóc Môn cùng với nâng cao năng lực của các bệnh viện khu vực (BV khu vực Bình Dương, Bà Rịa, Vũng Tàu) sau khi mở rộng địa giới sẽ tạo nên mạng lưới điều trị đủ mạnh để giải quyết phần lớn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngay tại địa phương.

Một hệ thống y tế hiệu quả không phải là hệ thống có nhiều người chuyển lên tuyến cuối, mà là hệ thống có năng lực giải quyết tốt nhất ngay ở tầng điều trị cơ bản.

Tầng điều trị chuyên sâu – động lực đổi mới và hội nhập

Đối với những trường hợp bệnh lý phức tạp, kỹ thuật cao hoặc cần can thiệp chuyên sâu, người bệnh sẽ được chuyển đến tầng điều trị chuyên sâu.

Đây là nơi tập trung các bệnh viện chuyên khoa và đa khoa tuyến cuối của Thành phố.

Tuy nhiên, trong mô hình đa tầng, vai trò của tầng chuyên sâu không chỉ là điều trị những ca bệnh khó.

Các trung tâm chuyên sâu còn là nơi nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển kỹ thuật mới, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng hướng dẫn chuyên môn, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn từ xa và dẫn dắt toàn bộ mạng lưới chuyên môn theo mô hình “Hub & Spoke” (BV hạt nhân và BV vệ tinh).

Nói cách khác, tầng chuyên sâu không chỉ phục vụ người bệnh đang điều trị tại bệnh viện mà còn nâng cao năng lực của toàn hệ thống y tế Thành phố.

Sau khi điều trị ổn định, người bệnh sẽ được chuyển trở lại tầng điều trị cơ bản hoặc tầng chăm sóc sức khỏe ban đầu để tiếp tục theo dõi, phục hồi chức năng và quản lý lâu dài.

Chính sự chuyển tiếp hai chiều này tạo nên một hành trình chăm sóc sức khỏe liên tục, thay vì những điểm điều trị rời rạc như trước đây.

Ba tầng – một hệ thống thống nhất

Điểm khác biệt của mô hình đa tầng không nằm ở số lượng các tầng chăm sóc, mà ở khả năng kết nối giữa các tầng.

Mỗi người dân chỉ có một hành trình chăm sóc sức khỏe, nhưng hành trình ấy có thể đi qua nhiều cơ sở y tế khác nhau.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là người bệnh điều trị ở đâu, mà là mọi cơ sở y tế đều cùng tham gia chăm sóc người bệnh trên cơ sở chia sẻ dữ liệu, thống nhất chuyên môn và phối hợp trách nhiệm.

Hồ sơ sức khỏe điện tử, bệnh án điện tử, kho dữ liệu ngành y tế, hệ thống điều phối chuyển tuyến, cấp cứu ngoại viện, hội chẩn từ xa và các nền tảng số sẽ trở thành những "mạch máu" kết nối ba tầng chăm sóc thành một hệ thống thống nhất.

Đó cũng là cơ sở để TP.HCM xây dựng mô hình quản trị y tế dựa trên dữ liệu, nơi mỗi quyết định quản lý đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe của người dân.

Đa tầng – nền tảng cho chiến lược phát triển hệ thống y tế TP.HCM

Định hướng đa tầng không chỉ là một giải pháp tổ chức khám chữa bệnh, mà là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy phát triển hệ thống y tế.

Từ phát triển từng bệnh viện sang phát triển cả mạng lưới.

Từ lấy cơ sở khám chữa bệnh làm trung tâm sang lấy người dân làm trung tâm.

Từ trọng tâm điều trị sang chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Từ quản lý theo tuyến hành chính sang quản trị theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và dựa trên dữ liệu.

Đó là nền tảng để TP.HCM tiếp tục triển khai hai định hướng chiến lược tiếp theo: đa cực nhằm tổ chức lại không gian phát triển y tế của đô thị đặc biệt và đa trung tâm nhằm hình thành mạng lưới các trung tâm y tế xuất sắc, dẫn dắt chuyên môn, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Ba định hướng đa tầng – đa cực – đa trung tâm tạo thành một chỉnh thể thống nhất: đa tầng tổ chức hành trình chăm sóc sức khỏe của người dân; đa cực tổ chức không gian cung ứng dịch vụ y tế; đa trung tâm tổ chức năng lực chuyên môn và đổi mới sáng tạo.

Đó không chỉ là định hướng phát triển của ngành y tế TP.HCM, mà còn là một mô hình tham khảo cho quá trình xây dựng hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

SỞ Y TẾ TP.HCM